ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ: Το τραγικό τέλος του Συντ/χη Δ.ΨΑΡΡΟΥ και του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, 17-4-1944

Ψαρρός_Δημήτριος

Του Ιωάννη Στ. Παπαθανασίου

Η τελευταία συγκινητική έκκληση του Ψαρρού

Κατά τις απογευματινές ώρες του Πάσχα, ο Ψαρρός ανεχώρησε από τη Σκάλα Καραΐσκου και, ακολουθώντας τον ανηφορικό δρόμο που επέπρωτο ν’ αποβεί, την επομένη, ο δρόμος του μαρτυρίου του, έφθασε στο Κλήμα.
Εκεί ο Ψαρρός συνέταξε και απέστειλε προς την ΕΚΚΑ και το ΣΜΑ την παρακάτω διακήρυξη την οποία την έστειλε -απίστευτο!- διά της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, αποβλέποντας πιθανότατα να γνωστοποιήσει και στον ΕΛΑΣ την οριστική του απόφαση γι’ άμυνα μέχρις εσχάτων.

Η τελευταία συγκινητική έκκληση του Ψαρρού

Κατά τις απογευματινές ώρες του Πάσχα, ο Ψαρρός ανεχώρησε από τη Σκάλα Καραΐσκου και, ακολουθώντας τον ανηφορικό δρόμο που επέπρωτο ν’ αποβεί, την επομένη, ο δρόμος του μαρτυρίου του, έφθασε στο Κλήμα.
Εκεί ο Ψαρρός συνέταξε και απέστειλε προς την ΕΚΚΑ και το ΣΜΑ την παρακάτω διακήρυξη την οποία την έστειλε -απίστευτο!- διά της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, αποβλέποντας πιθανότατα να γνωστοποιήσει και στον ΕΛΑΣ την οριστική του απόφαση γι’ άμυνα μέχρις εσχάτων.

ΕΘΝΙΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ 5/42 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ
Αριθ. 634

Προς
την ΕΚΚΑ (διά της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ)
όπου:

Δι’ εγγράφων της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ αποδίδεται εις Σύνταγμα και την Οργάνωσιν κατηγορία διά φόνους, και βιαιoπpαγiας κατά πολιτών και ανταρτών, διά λεηλασία και εκβιασμούς, ότι έλαβε εχθρικήν στάσιν απέναντι του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ κλπ.

Πάντα ταύτα αποτελούν αμαρτωλήν πρόφασιν, καθ’ όσον η απωτέρα βλέψις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ είναι να διαλύσει το Σύνταγμα, ούτως ώστε να είναι μόνον κύριον της καταστάσεως διά να επιβάλει τας απόψεις του.
Προς τoύτo, η όλη, κατά του Συντάγματος, επiθεσις είχε παρασκευασθεί και μελετηθεί ευθύς μετά την απoτυχίαν των διασκέψεων της Πλάκας και, με τας ανωτέρω και άλλας συκοφαντίας, ηθέλησε το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ να δώσει ηθικόν έρεισμα εις την απρόκλητον ταύτην επίθεσιν και, επί τη βάσει των δικαιολογητικών τούτων, ηθέλησε να παραδώσωμεν τον οπλισμό και πυρομαχικά και να παραδοθούν οι Αξιωματικοί και οι αντάρτες του 5/42 ως αιχμάλωτοι εις τα τμήματα του ΕΛΑΣ.

Η απόφασις του Συντάγματος να αποδυθή εις τον αμυντικόν τούτον αγώνα, τον οποίον του επέβαλε το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, αποτελεί εκδήλωσιν της πλέον εντόνου διαμαρτυρίας του ενώπιον της Ιστορίας και του Ελληνικού Λαού διά πάσας τας κατηγορίας περί προδοτικών πράξεων και εκφυγής μας εκ του πνεύματος του απελευθερωτικού αγώνος.

Κατόπιν όλων τούτων διά την διατήρησιν της τιμής των όπλων και δια το ακηλίδωτον του παρελθόντος της Οργανώσεως και του Συντάγματος, είναι αποφασιμένον μετά λύπης του διά το χυνόμενον αδελφικόν αίμα, το Σύνταγμα να αγωνισθεί δι’ όλων του των μέσων κατά της ούτω εξυφανθείσης υπό του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ εναντίον του επιθέσεως.

Σ.Δ. τη 16 Απριλίου 1944
Ο Δ/ντής του 5/42 Συντ/τος Ευζώνων
Δ. ΨΑΡΡΟΣ

Σ’ αυτή την κρίσιμη στιγμή ο Ψαρρός, ενώ, από την παραπάνω συγκλονιστική πράγματι διακήρυξη φαίνεται αποφασισμένος ν’ αγωνιστεί με όλα του τα μέσα σε περίπτωση επιθέσεως του ΕΛΑΣ, εν τούτοις δεν εκδίδει καμμιά διαταγή αγώνα δεν καθορίζει την αποστολή κάθε τμήματος του 5/42 αν ο ΕΛΑΣ επιτεθεί και δεν συντονίζει τις προσπάθειες που θα πρέπει να καταβάλουν οι Μονάδες του. Ακόμη δεν επισκέπτεται τους Λόχους, ούτε έδωσε οδηγίες και συγκεκριμένες αποστολές για άμυνα μέχρις εσχάτων στους επικεφαλής Αξιωματικούς.
Φαίνεται πως ο Συνταγματάρχης, στο βάθος της ψυχής του που δεν ήθελε τον αδελφοκτόνο πόλεμο, έμενε με την ελπίδα και με την ψευδαίσθηση πως έστω και την τελευταία στιγμή, θα ήταν δυνατόν ν’ αποφευχθεί μεγάλη αιματοχυσία, ύστερ’ από το δείγμα καλής θελήσεως που έδειξε με την απελευθέρωση των αιχμαλώτων του ΕΛΑΣ, που είχαν συλλάβει οι Μονάδες του. Ίσως περίμενε επέμβαση της ΠΕΕΑ ύστερ’ απ’ τις επιστολές που αντήλλαξαν. Εις μάτην όμως!

Γενική διάταξη του 5/42 το βράδυ της 16/4/44.

Το βράδυ της 16 Απριλίου, τα τμήματα του Συντάγματος ευρίσκοντο στις εξής θέσεις:
Τμήμα μικρής σχετικώς δυνάμεως, υπό τον Παπαιωάννου, στο υψ. 205, δυτικώς Κλήματος.
Ο 4ος Λόχος Δεδούση στο Κλήμα ύψωμα 424. (Ανάληψη)
Δεξιά του το ΙΙ Τάγμα Καπετζώνη στο Μεσινό (χωριό), ύψωμα 485, Κοκκιναίοι.
Ακόμη Ανατολικότερα ο 2ος Λόχος Ντούρου στο ύψωμα 529 (Άγιος Ηλίας).
Η τοποθεσία, που κατείχαν οι Μονάδες αυτές, ήταν φύσει οχυρά για άμυνα, με τα γνωστά όμως μειονεκτήματα (έλλειψη βάθους, ύπαρξη σε μικρή απόσταση του Κορινθιακού κόλπου).
Ο 5ος Λόχος Κούτρα, Νότιοανατολικά της παραπάνω αμυντικής τοποθεσίας στη Σκάλα Καραΐσκου, επί πρανούς και επιπέδου τμήματος μήκους 2 χιλιομέτρων, εγκατεστημένος σε προφυλακές.
Ο 3ος Λόχος Καϊμάρα και η μικρή ομάδα Παπαβασιλείου Πατυχάκη, Καραμαζάκη όπισθεν του 5ου λόχου, ως εφεδρεία.
Η θέση του Συντάγματος όμως παρέμενε κρίσιμη παρά τις πρώτες αμυντικές επιτυχίες. Η απόφαση δε του ΕΛΑΣ να διαλύσει το Σύνταγμα είχε φανεί από το πρωί με την αποτυχούσα επίθεση του V Τάγματος Νικηφόρου από Ανατολών.

Γενική επίθεση του ΕΛΑΣ. Το τέλος του 5/42

Ανεξάρτητα από τις ενέργειες των Μονάδων της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ κατά του 5/42, που εξετέθησαν ανωτέρω, σχέδιο ενεργείας συνέταξε και ο Άρης ο οποίος για να το πραγματοποιήσει, μετεκάλεσε από την Ακαρνανία το Τάγμα Θανάτου, που προ 15θημέρου είχε επιστρέψει από την Ήπειρο, ύστερα από 4μηνο αγώνα εναντίον του ΕΔΕΣ, αφάνταστα καταπονημένο. Έχει Διοικητή το Λοχαγό Κων. Γιαννακουλόπουλο, ο οποίος, συμορφούμενος με τη διαταγή του Άρη, φθάνει στο Παλαιοξάρι, αφού διήνυσε 100 χιλιόμετρα πεζή μετά τριήμερη σύντονη πορεία. Αμέσως υπάγεται στο 36 Σύνταγμα του Ζούλα και παίρνει την ονομασία ΙΙΙ/36 Τάγμα.

Στις 13 Απριλίου τοποθετείται στη θέση από την οποία κατά το σχέδιο του Άρη, θα εξορμήσει κατά του 5/42. Η θέση αυτή είναι το άκρο αριστερό της τοποθεσίας του Συντάγματος, απέναντι του 4ου λόχου του Δεδούση. Το Τάγμα οργανώνει, προχείρως, τις θέσεις που κατέλυσε, καθώς και παρατηρητήρια σε όλο το, απεναντί του, μέτωπο, από το οποίο απέχει μόλις 300 περίπου μέτρα. Από τις συνεχείς και ουσιαστικές παρατηρήσεις που έκαναν οι άνδρες του εγνώρισαν καλά τη μορφή του εχθρικού των εδάφους, τη δύναμη που το κατείχε, τα όπλα και τις θέσεις των που διέθετε ο αντίπαλος, καθώς και τη καθημερινή ζωή και συμπεριφορά των ανδρών που το υπεράσπισαν. Έτσι απέκτησαν τις πληροφορίες που εχρειάζοντο για τον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο θα επετίθεντο.

Σε κοινή σύσκεψη με τον Άρη, το Ρήγο και το Ζούλα απεφάσισαν να εκδηλώσουν την επίθεση στις 2 μετά τα μεσάνυκτα της 16ης προς την 17 Απριλίου, δηλαδή την νύκτα του Πάσχα προς τη Δευτέρα της Διακαινησίμου. Ακόμα καθόρισαν πως το βασικό ρόλο θα έπαιζε το Τάγμα Θανάτου, ενισχυμένο με λόχο από άλλη Μονάδα και βοηθούμενο από πυκνά πυρά όλμων, πολυβόλων και οπλοπολυβόλων των άλλων Μονάδων του ΕΛΑΣ.

Πράγματι στις 2:15 ώρα μετά τα μεσάνυχτα, οι αντάρτες του Τάγματος Θανάτου εκινήθησαν με προσοχή και αθόρυβα προς τις θέσεις του Δεδούση. Στις 2:45, όταν έφθασαν σε απόσταση μόλις 100 μέτρων από αυτούς, έγιναν αντιληπτοί από τους αμυνομένους οι οποίοι άρχισαν να τους βάλουν. Συγχρόνως ετέθη σε λειτουργία όλος ο οπλικός μηχανισμός τόσον εκ μέρους του 4ου λόχου του 5/42, όσον και του ΕΛΑΣ.

Έτσι άναψε όλη η γραμμή του μετώπου. Οι αντίπαλοι εμάχοντο με σθένος ανάμεσα σ’ ένα ορυμαγδό από βολές τουφεκίων, ριπές αυτομάτων και εκρήξεις όλμων και χειροβομβίδων. Συγχρόνως ο απόηχος από άγριες φωνές ανθρώπων που εκινούντο μέσα στην νύκτα και έρχονταν στα χέρια με άλλους, έφθαναν στ’ αυτιά, όσων ήσαν κοντά στο πεδίο τηs μάχης.
Κι’ όλος αυτός ο χαλασμός κόσμου εβάσταξε μισή ώρα. Με το περασμά της τρεις πράσινες φωτοβολίδες από το ύφωμα Αναλήψεως εδειξαν πως ο ΕΛΑΣ, είχε κατορθώσει να καταλάβει την κύρια γραμμή αμύνης του 5/42 και να κάμψει την αντίστασή του.

Η σύντομη έκβαση της μάχης δεν θα πρέπει να παραπλανήσει και να εκληφθεί ότι η επικράτηση του ΕΛΑΣ ήταν εύκολη. Πολύ δε περισσότερο να θεωρηθεί ότι οι άνδρες του 4ου λόχου Δεδούση δεν αμύνθηκαν σθεναρά. Οι στρατιωτικοί γνωρίζουν ότι σε νυκτερινές καταδρομικές ενέργειες εναντίον οχυρωμένων μεν θέσεων αλλά χωρίς βάθος και με λίγες εκατοντάδες εμπλεκομένων ανδρών όπως η υπ’ όψη, οι επιτιθέμενοι θα πρέπει να επικρατήσουν μέσα στη πρώτη ώρα αλλιώς θα συντριβούν! Η απόσταση που χωρίζει το θρίαμβο από την καταστροφή είναι ελάχιστη και ο παράγων τύχη αποφασιστικός!
Στο Παράρτημα με αρ. 6 του παρόντος περιλαμβάνεται η έκθεση του Διοικητή του Τάγματος Θανάτου (δηλαδή οι μαυροσκούφηδες του Άρη) του πλέον επίλεκτου τμήματος του ΕΛΑΣ όπου στην αρκετά παραστατική και αξιόπιστη περιγραφή της επίθεσης αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει. Δευτερόλεπτα πριν δώσει το σύνθημα του τελικού άλματος εφόδου ο Λοχαγός Κ. Γιαννακουλόπουλος βρίσκεται σε δεινή θέση και σκέφτεται: «Αν δεν τελειώσουμε σ’ ένα λεπτό τότε εχάσαμε ή μάλλον εχαθήκαμε». Δυστυχώς για το 5/42 η έφοδος των μαυροσκούφηδων του ΕΛΑΣ ήταν επιτυχής!

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΘΥΣΙΑΣ

Μετά τη κατάληψη του υψώματος «Ανάληψη» η άμυνα του Συντάγματος κατέρρευσε ακαριαία. Η έλλειψη βάθους για την ανασύνταξη των υποχωρούντων, με την ενίσχυση κάποιας εφεδρείας, σε δεύτερη γραμμή αμύνης απέβη μοιραία. Το ίδιο και η έλλειψη σχεδίου ενεργείας από τον ηγέτη του Συντάγματος.
Το ΙΙ Τάγμα Καπετζώνη, που οι άνδρες του κατήγοντο από την περιοχή Ευπαλίου – Κλήματος, δεν εβοήθησαν τον δοκιμαζόμενο 4ο λόχο Δεδούση με πυρά ή με εκδήλωση αντεπιθέσεως κατά του αριστερού του Τάγματος Θανάτου του ΕΛΑΣ όπως φοβόταν ο Διοικητής του τελευταίου. Αυτοδιαλύθηκε και οι αντάρτες του διέφυγαν προς τους τόπους καταγωγής των.

Ο 2ος Λόχος του Ντούρου, που μάλλον μικρή απασχόληση, για τον εχθρό εξεδήλωσε συνεπτύχθη και μ’ επικεφαλής το Διοικητή του, διέφυγε προς Ανατολάς και συναντήθηκε με άλλες Μονάδες όπως θα εκτεθεί κατωτέρω.
Ο Διοικητής του 3ου Λόχου Καϊμάρας, λίγο μετά την εκδήλωση της επιθέσεως, μαζί με 67 αντάρτες του, φθάνει στο Σταθμό Διοικήσεως του 5ου Λόχου του Κούτρα, και του ανακοινώνει ότι η γραμμή αμύνης του Συντάγματος «έσπασε» ότι δεν μπορούσε να γίνει αντεπίθεση και ότι ο Ψαρρός έχει κατέβει στη Σκάλα Καραΐσκου. Ο Κούτρας συμφώνησε ότι ήταν αδύνατη η διενέργεια αντεπίθεσης. Η στιγμή ήταν κρίσιμη. Οι δύο διοικητές των λόχων απεφάσισαν να κινηθούν με τους άνδρες των προς Ανατολάς και ν’ ανατρέψουν το V Ανεξάρτητο Τάγμα του Νικηφόρου, που υπελόγιζαν να το συναντήσουν στην ίδια περιοχή, που το είχαν αφήσει, κυνηγημένο, την προηγούμενη ημέρα.

Ύστερα όμως από μικρή διαδρομή και για ν’ αποφύγουν συνάντηση με το Τάγμα αυτό του ΕΛΑΣ, άλλαξαν γνώμη και κατεύθυνση πορείας και κινήθηκαν προς Βορράν κατά μήκος του Χειμάρρου Μαραθιάς. Συνέχισαν τέλος την πορεία των, και έφθασαν, ύστερα από κινδύνους και ταλαιπωρίες στους τόπους της καταγωγής των.
Οι Λόχοι των (3ος και 5ος) έμειναν μόνοι των, και αποκόπηκαν από τους Διοικητές των.
Εκινήθησαν και αυτοί προς Ανατολάς, κατά μήκος του στενού διαδρόμου μεταξύ βουνού και παραλίας χωρίς εμπόδια, γιατί το V Τάγμα του ΕΛΑΣ είχε μετακινηθεί προς Βορράν για να λάβει μέρος στη μάχη του Κλήματος, ανέτρεψαν ασήμαντες, ασυντόνιστες και πρόχειρες αντιστάσεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ που συνάντησαν στη διαδρομή τους και έφθασαν στα Τριζόνια.
Εκεί συναντήθηκαν με τους υποχωρήσαντες από τον 2ο Λόχο και χωρίστηκαν σε 2 τμήματα. Το ένα, το μεγαλύτερο, συνέχισε τη πορεία του και οι άνδρες που το αποτελούσαν έφθασαν, ύστερα από μεγάλες ταλαιπωρίες, στα χωριά των. Το άλλο, υπό τον Μπαϊζάνο και με το Ντούρο, διαπεραιώθηκε, με βενζινόπλοιο, στην Πάτρα. Ακόμη προς Ανατολάς εκινήθησαν και διεσώθησαν ο Παπαβασιλείου, ο Φαρμάκης, ο Καραμαζάκης και ολίγοι αντάρτες των ανεξαρτήτων Μονάδων του 5/42.

Ο 4ος Λόχος, που ήταν ο κύριος αντικειμενικός στόχος του ΕΛΑΣ, εδέχθη όλο, σχεδόν το βάρος της επιθέσεως το οποίο δεν κατώρθωσε να υπομείνει. Είχε στη διάθεσή του τα πυρά του μοναδικού όλμου και των δύο βαρέων πολυβόλων του Συντάγματος, που ήσαν εγκατεστημένα στο ύψωμα της Αναλήψεως.
Με την έναρξη της επιθέσεως το ύψωμα αυτό εδέχθη ισχυρό βομβαρδισμό από εχθρικούς όλμους και καταιγιστικά πυρά πολυβόλων, οπλοπολυβόλων και τουφεκίων και, πολύ γρήγορα και χειροβομβίδων. Από τα πρώτα βλήματα των όλμων ετραυματίσθη σοβαρότατα ο χειριστής του όλμου Υπολοχαγός Στρατολογικού Αντώνης Κουκουτιανόγλου, ύστερ’ από λίγο, υπέκυψε. Μετά 15 λεπτά βρέθηκε στη θέση του όλμου ο Βλάικος, ο οποίος θέλησε να τον θέσει σε λειτουργία, αλλ’ εις μάτην. Έτσι ο λόχος στερήθηκε ενός ισχυρού μέσου πυρός. Τα δύο πολυβόλα, με χειριστές τους αδελφούς Ιωάννη και Κωνσταντίνο Ψαρρό, (μακρινοί συγγενείς του Διοικητή του 5/42) έβαλαν κατά των εχθρικών τμημάτων αλλά στα τυφλά λόγω της νύκτας. Έπαψαν να βάλουν όταν οι ΕΛΑΣίτες έφθασαν δίπλα των και τους αιχμαλώτισαν. Αφέθηκαν όμως ελεύθεροι γιατί μεταξύ των επιτιθεμένων, ήταν και ο Ανθυπολοχαγός του ΕΛΑΣ Μεσολογγίτης (Κολοτούρος) που θέλησε έτσι ν’ ανταποδώσει τη χάρη της απελευθερώσεως του από τον Ψαρρό τη προηγούμενη, μετά τη Μάχη Μαραθιά (16/4/44).

Ο Δεδούσης, παρά τις ψύχραιμες επεμβάσεις του στη διάρκεια της επιθέσεως δεν κατόρθωσε μετά την κατάληψη από τον εχθρό, του δεσπόζοντος υψώματος της Αναλήψεως, να συγκρατήσει τους αντάρτες του, οι οποίοι, έως εκείνη τη στιγμή εμάχοντο με ακμαίο ηθικό. Έτσι, άρχισε η διαρροή των ανταρτών, που τους ακολούθησε, μοιραίως, και ο Δεδούσης. Άργησε όμως, γιατί έφθασε στη Σκάλα Καραΐσκου μόλις στις 8:30 το πρωί με 35 περίπου αντάρτες. Εκεί, στην παραλία, ο Δεδούσης συναντήθηκε με τον Ψαρρό. Ακολούθησε χαρακτηριστικός διάλογος μεταξύ των, που καταγράφει ο αδελφός του Δεδούσης Ιωάννης στη σελίδα 85 του βιβλίου του: «Θύμιος Δεδούσης. Ο εθνομάρτυς αγωνιστής» εκδόσεως 1949.

Δεδούσης: Συνταγματάρχα μου πρέπει να φύγωμεν.
Ψαρρός: Εγώ θα παραδοθώ.
Δεδούσης: Θα μεiνετε αιχμάλωτος;
Ψαρρός: Δεν βαριέσαι; Σ’ Έλληνες θα πέσω.
Δεδούσης: Εγώ δεν πρόκειται να μείνω. Όσοι θέλουν να με ακολουθήσουν.

Τον ακολούθησαν μόνον 5 μεταξύ των οποίων και ο Υπολοχαγός Καλλικάντζαρος και ο Αεροπόρος Μπουρδάκος. Οι άλλοι 30 περίπου, χωροφύλακες κατά το πλείστον, έμειναν στη Σκάλα.

Ο Δεδούσης, όμως, κατά τη κίνηση του στον παραλιακό δρόμο διεπίστωσε την ύπαρξη στην περιοχή αυτή ανδρών του V Τάγματος του ΕΛΑΣ, που είχε λάβει μέρος στη μάχη του Κλήματος, αλλά, μετά την υποχώρηση των Τμημάτων του 5/42, έσπευσε προς τη Σκάλα Καραΐσκου για να φράξει την οδό διαφυγής, που την προηγούμενη την αφήκε ελευθέρα. Έτσι, κατάφεραν μεν οι πρώτοι υποχωρήσαντες να εύρουν την οδό ελεύθερη, όχι όμως και ο Δεδούσης με την ομάδα του, οι οποίοι υποχρεώθηκαν ν’ αλλάξουν κατεύθυνση, να κινηθούν, με πολλές προφυλάξεις, προς Βορράν, στο βουνό και να κρυφθούν όλη την ημέρα σε πυκνή συστάδα θάμνων. Από τον πρόχειρο κρυψώνα τους άκουαν να διέρχονται συνεχώς ΕΛΑΣίτες, που τους αναζητούσαν, με αποτέλεσμα να περάσουν πολλές ώρες τρομερής αγωνίας. Τη νύκτα, με τη συνδρομή ποιμένων της περιοχής, φίλα φρονούντων προς το 5/42, κατώρθωσαν ν’ απομακρυνθούν από εκεί και, μετά διήμερον να φθάσουν στον Άγιο Γεώργιο και κατόπιν, στην Αθήνα.

Οι 30 όμως αντάρτες που έμειναν στη Σκάλα, Καραΐσκου εξαντλημένοι και ανήμποροι να περπατήσουν, συνελήφθησαν από τον ΕΛΑΣ, μεταφέρθηκαν στο Παλαιοξάρι, υποβλήθηκαν σε φρικτά βασανιστήρια και τελικά, εξετελέσθηκαν ομαδικά.

Ο Ψαρρός, λόγω της ραγδαίας εξελίξεως των γεγονότων δεν πρόλαβε να επέμβει αποτελεσματικώς με την εφεδρεία του Συντάγματος. Έτσι αργά εγκατέλειψε το Κλήμα και μαζί με τον υπασπιστή του, Έφεδρο Ανθυπολοχαγό Παπαγεωργίου, έφθασε στη Σκάλα Καραΐσκου. Μετά τη συνάντησή του με το Δεδούση και την απόφασή του να μείνει εκεί, συνελήφθη από ομάδα μαυροσκούφηδων του Άρη και οδηγείτο προς Κλήμα. Καθ’ οδόν συνάντησε το Νικηφόρο του ΕΛΑΣ, ο οποίος, μετά σύντομη συνομιλία των, παρέλαβε αυτός τον αιχμάλωτο, απεμάκρυνε τους μαυροσκούφηδες και τον παρέδωσε σε ομάδα της εμπιστοσύνης του από το Τάγμα του, με την εντολή να τον οδηγήσουν στη Διοίκηση της Ταξιαρχίας, στον Άγιο Ηλία. Έδωσε, επιπρόσθετα, εντολή να μην αφήσουν κανένα να τον πειράξει, κάνοντας, εν ανάγκη, χρήση και των όπλων αν κανείς τον ενοχλήσει.

Στο δρόμο, όμως, συνήντησαν το Ζούλα, το Διοικητή του 36ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ, που κατήρχετο, έφιππος στη Σκάλα Καραΐσκου. Ο Ζούλας, μόλις αντίκρυσε τον Ψαρρό, που τόσο μισούσε, εξοργίσθη, τον εξύβρισε βάναυσα και, μετά βραχύ διάλογο, διέταξε την εκτέλεσή του, η οποία επραγματοποιήθη αμέσως. Οι ριπές του αυτομάτου τον έπληξαν στο μέτωπο και το στήθος. Κατά πληροφορίες του Παπαγιαννόπουλου, που περιλαμβάνονται στις σελίδες 92 και 93 του βιβλίου του, «5/42-Ψαρρός» εκδ. 1981, ο Ζούλας εβύθισε στο λαιμό του ημιθανούς Ψαρρού, τη μάχαιρά του με τόση λύσσα, ώστε οι χείρες του εβάφηκαν με το αίμα του θύματος. Ευθύς αμέσως κατεκρεουργήθη και ο Παπαγεωργίου, εκεί όπου κατέκειτο αιμόφυρτος ο Αρχηγός του. Στη συνέχεια ο Ζούλας διέταξε και φόρτωσαν το πτώμα του Ψαρρού και το μετέφεραν στο Κλήμα, όπου παρέμεινε άταφο για πολύ χρόνο, ενώ παρήλαυναν χλευάζοντάς το πολλοί αντάρτες του ΕΛΑΣ.

Ήταν τόσο το μίσος του Ζούλα προς τον Ψαρρό ώστε την επομένη της δολοφονίας του, οδήγησε στο νεκροταφείο του Κλήματος τον αγρίως βασανιζόμενο Παπαγιαννόπουλο, τον αντιπρόσωπο του 5/42 στη διάσκεψη που επρόκειτο να γίνει στο Ραυτόπουλο αλλά είχε συλληφθεί αιχμάλωτος μαζί με τον Γιακουμάκη, του έδειξε το άταφο πτώμα του Ψαρρού και του είπε: Τον βλέπεις αυτόν; Ο Ψαρρός πέθανε σε πέντε λεπτά. Εσύ θα πεθαίνεις επί πέντε ημέρες! Τράβα τώρα!
Ευτυχώς ο Τάκης Παπαγιαννόπουλος διασώθηκε και αναδείχθηκε μεταπολεμικά σε διαπρεπή δημοσιογράφο.

Όργια των ΕΛΑΣιτών σε βάρος ανταρτών του 5/42

Τη διάλυση του 5/42 ακολούθησε όργιο βαναυσοτήτων. Πολλοί από τους συλληφθέντες αιχμαλώτους εφονεύθησαν επί τόπου. Από τα συγκεντρωθέντα μέχρι σήμερα στοιχεία οι παρακάτω Αξιωματικοί και αντάρτες του 5/42 βρήκαν τον θάνατο μέσα στη πρώτη βδομάδα από τη διάλυση του εκεί, στις πλαγιές και στις χαράδρες του Κλήματος:

Ας σημειωθεί ότι τα θύματα του Συντάγματος από τα πυρά του ΕΛΑΣ ήταν ελάχιστα. Οι αιχμαλωτισθέντες όμως άνδρες του 5/42 όχι μόνον εκτελέσθηκαν τελικά κατά τον αγριότερο τρόπο, αλλά υπέστησαν και φρικτά βασανιστήρια πριν εκτελεσθούν. Ο πιο πάνω κατάλογος είναι τραγικά εύγλωττος. Οπωσδήποτε δε είναι ακόμα μακρύτερος γιατί οι εκτελέσεις των ανδρών, συγγενών ή και οπαδών του 5/42 συνεχίστηκαν και τις επόμενες εβδομάδες ώστε τελικά ο αριθμός των αδικοχαμένων πατριωτών να φθάσει τους 250. Ο τότε Δ/τής του 3ου Λόχου Γ. Καϊμάρας στο βιβλίο του της ιστορίας του 5/42, αναφέρει ονομαστικώς τους 301 νεκρούς αντάρτες και οπαδούς του Συντάγματος. Από αυτούς είναι ζήτημα αν υπερβαίνουν τους 50 οι πεσόντες από Γερμανούς και ΕΛΑΣίτες πριν από τη τελική μάχη του Κλήματος. Αναμφίβολα επρόκειτο για ένα μαζικό και θηριώδες ΕΓΚΛΗΜΑ, επειδή οι αιχμάλωτοι πολέμου ΔΕΝ εκτελούνται εκτός αν έχουν διαπράξει αξιόποινες πράξεις και έχει προηγηθεί δικαστική απόφαση.

Στον ανταρτοπόλεμο βέβαια (και σαν τέτοιος νοείται μόνο ο εναντίον δυνάμεων κατοχής ή συνεργατών τους) οι εκατέρωθεν αιχμάλωτοι δεν καλύπτονται από καμμία συνθήκη και η τύχη τους είναι προκαθορισμένη. Αλλά μεταξύ συμμαχικών οργανώσεων που σε δεδομένη στιγμή βρέθηκαν αντιμέτωπες, η δολοφονία αιχμαλώτων αποτελεί άνανδρη και βάρβαρη πράξη που προφανώς στόχευε στη κατατρομοκράτηση του πληθυσμού και δη των αντιφρονούντων.
Το 5/42 είχε συλλάβει, τον τελευταίο πριν τη διάλυσή του μήνα όταν επήλθε η ρήξη με τον ΕΛΑΣ, εκατοντάδες άνδρες του τελευταίου τους οποίους στο σύνολό τους ελευθέρωσε μετά σύντομη κράτηση, γιατί τόσο ο Ψαρρός όσο και οι άνδρες του, χωρίς εξαίρεση, πίστευαν ότι και οι αιχμάλωτοι του ΕΛΑΣ ήσαν Έλληνες αγωνιστές αλλά και ότι η Εθνική Ενότητα δεν μπορούσε να επιζήσει εάν εχύνετο αίμα αδελφικό.

Είναι επίσης εξαιρετικά δυσάρεστο, αν όχι απογοητευτικό, το γεγονός ότι τα οστά των πεσόντων ήσαν σκορπισμένα μέχρι της εποχής που άρχισε η ανέγερση του Μαυσωλείου, δηλαδή επί είκοσι περίπου χρόνια, στις θέσεις όπου εκτελέσθηκαν!! Δεν θά’ πρεπε να είχαν προ μακρού αναζητηθεί από τους οικείους των ή ακόμα και από τους επιζήσαντες συναγωνιστές των;

Ακόμα και για τον Ψαρρό ήταν υπερβολικός ο χρόνος που έμεινε θαμμένος μεν αλλά ξεχασμένος στο μικρό νεκροταφείο του Κλήματος. Η Ελληνική Πολιτεία είχε καθήκον να τον τιμήσει για τη προσφορά του στην Εθνική Αντίσταση και τη θυσία του, το οποίο ΟΥΔΕΠΟΤΕ επετέλεσε. Αλλά αυτό δεν είναι κάτι το ασύνηθες για την Ελληνική πραγματικότητα.

Όσοι από τους αιχμαλώτους δεν εξετελέσθηκαν συγκεντρώθηκαν στο σχολείο του Κλήματος, όπου υπέστησαν φρικτά και απίστευτα βασανιστήρια που δεν μπορεί ν’ αναγραφούν. Υπήρξαν δραματικές περιπτώσεις αιχμαλώτων, οι οποίοι επί ημέρες εβασανίζοντο κάτω από ανατριχιαστικές συνθήκες για να εξαναγκασθούν να προβούν σε φανταστικές αποκαλύψεις, διαπομπεόμενοι ανάνδρως και υφιστάμενoι βαναύσως ανομολογήτους εξευτελισμούς ώστε πολλοί εξ αυτών, ηύχοντο να είχαν ακολουθήσει την τύχη των νεκρών. Οι περισσότεροι από τους αιχμαλώτους, αιμάσσοντες, πεινώντες, ημίγυμνοι, εξουθενωμένοι εσύρθησαν δέσμιοι σε απαίσιες φυλακές, όπου υπέστησαν όλη τη φρίκη ενός ηθικού και σωματικού μαρτυρίου.

Για παράδειγμα, ο Ταγματάρχης Γιακουμάκης ζητούσε με απεγνωσμένη έκκληση από τους συγκρατουμένους του, να του κόψουν με ξυραφάκι τις φλέβες για ν’ απαλλαγεί από τους πόνους που του προκαλούσαν οι χαρακιές με μάχαιρες στις σάρκες του στις οποίες έρριχναν αλάτι, ακόμη και καυτό λάδι. Ο Παπαγιαννόπουλος υπέστη ανάλογα βασανιστήρια και τελικά, ερρίφθη στις φυλακές Καρπενησίου. Του ιατρού Πιλάλα αφήρεσαν από τα πόδια τα νύχια και κατόπιν, τα έκαιγαν με καυτά σίδερα. Μόνον τον Ανθυπολοχαγό Αγραφιώτη άφησε ελεύθερο ο συμμαθητής του στη Σχολή Ευελπίδων Νικηφόρος, ο οποίος έθεσε υπό την προστασία του και τον Βλάϊκο.

Οι αξιωματικοί Βασιλ. Τσίρης, Ιωάν. Στέγγος και Γεώργ. Στάμου, μετά τα βασανιστήρια, μετήχθησαν όπως και οι Γιακουμάκης και Παπαγιαννόπουλος στις φυλακές Καρπενησίου. Όλοι οι παραπάνω αλλά και οι Πιλάλαc και ο Βλάικοc υποχρεώθηκαν να προσχωρήσουν στον ΕΛΑΣ από τον οποίο απεχώρησαν αμέσως μετά την απελευθέρωση.
Ύστερα από 15 περίπου ημέρες μίλησε στο Σχολείο του Κλήματος προς τους αιχμαλώτους ο Ρήγος, ο οποίος, κάνοντας έκκληση στον πατριωτισμό τους (!) τους παρεκίνησε να ενταχθούν με τη θέλησή τους στον ΕΛΑΣ και να συνεχίσουν, όπως πρώτα, να πολεμούν τον κατακτητή μέχρις ότου απελευθερωθεί η Ελλάδα. Μετά την ομιλία μερικοί από τους αιχμαλώτους δήλωσαν προσχώρηση αλλά στον εφεδρικό ΕΛΑΣ των χωριών των. Τους υπόλοιπους, εκτός των Αξιωματικών, τους άφησαν ελεύθερους.

Άγρια καταδίωξη υπέστησαν και οι οπαδοί του 5/42 στην περιοχή της Φωκίδος. Μία πρωτοφανής τρομοκρατία εξαπελύθη κατά των οπαδών του που τους ανάγκασε να σταματήσουν κάθε δραστηριότητα. Έτσι το ΕΑΜ εκυριάρχησε πλήρως και στη περιοχή αυτή της Ρούμελης.

Το τέλος του 5/42.

Από το μεσημέρι της 17 Απριλίου 1944 το 5/42 Σύνταγμα, το ένοπλο τμήμα της ΕΚΚΑ αλλά και της ενόπλου Εθνικής Αντιστάσεως κατά των κατακτητών, έπαυσε να υπάρχει.
Και ο Συνταγματάρχης Ψαρρός, με 70 περίπου Αξιωματικούς και αντάρτες, που όλοι των προσέφεραν στον αγώνα του υπόδουλου έθνους έπεσαν από τις βολές αυτομάτων όπλων, που ερρίφθησαν όχι από τους κατακτητές αλλά από άλλους Έλληνες, θυσία στο βωμό των σκοταδιστικών και ολοκληρωτικών επιδιώξεων του ΚΚΕ. Ας είναι αιωνία η μνήμη αυτού του κήρυκα της Εθνικής Ενότητας και ας φρονηματίζει στο μέλλον όλους τους Έλληνες για να μη ξανασυμβούν ανάλογες πράξεις.

Η αναγγελία του φόνου του Ψαρρού.

Τη διάλυση του 5/42 και τη δολοφονία του Ψαρρού την ανήγγειλαν στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ και στη ΠΕΕΑ με τα εξής τηλεγραφήματα:

(Πρώτο τηλεγράφημα)

Προς την ΠΕΕΑ και το Γενικόν Στρατηγείον

Επετεύχθη πλήρως διάλυσις 5/42 δυστυχώς αιματηρώς στοπ. Εκ των ημετέρων δύο νεκροί και ελάχιστοι τραυματίαι. Συνταγματάρχης Ψαρρός Ταγματάρχης Καπετζώνης και άλλοι Αξιωματικοί έπεσαν μαχόμενοι στοπ. 5/42 νεκροί και τραυματίαι ανεξακρίβωτοι μέχρι στιγμής στοπ. Αιχμάλωτοι υπέρ τους 100. Λάφυρα οπλισμός πυρομαχικά άφθονα. Ανευρέθησαν τρόφιμα Ερυθρού Σταυρού προοριζόμενα για διάφορες περιοχές άτινα είχε κατακρατήσει το 5/42 στοπ. Οι άνδρες του 5/42 έφεραν στέμμα, τραγουδούσαν του ‘Άητού ο γυιός» έπαιζαν με σάλπιγγες στοπ. Μένω κατάπληκτος από ανωτέρω μορφήν εκδηλώσεως πίστεως ΕΚΚΑ – 5/42 στον αγώνα υπέρ της Λαϊκής Δημοκρατίας. Λαός περιοχής υnεδέxθη ενθουσιώδως τμήματα μας.

Άρης Βελουχιώτης

Προφανώς το τηλεγράφημα παρουσιάζει τις εξής ανακρίβειες πέραν βεβαίως από τον σαρκασμό του αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ για την ιδεολογία της ΕΚΚΑ:
1) Ο Ψαρρός δεν έπεσε μαχόμενος αλλά εδολοφονήθη εν ψυχρώ.
2) Ο Καπετζώνης δεν έπεσε αλλά επέζησε.
3) Τρόφιμα του Ερυθρού Σταυρού δεν είχε το 5/42. Τον εφοδιασμό του τον πραγματοποιούσε με αγορές στο ελεύθερο εμπόριο τοις μετρητοίς.

(Δεύτερο τηλεγράφημα)

Α.Π.348/1340
Δεσποτόπουλον

Πέμπτη Ταξιαρχία ανέφερε στοπ.Νύκτα 16ης προς 17ην δια αιφνιδιαστικής επιθέσεως διελύθη 5/42 – ΕΚΚΑ και εξεκαθαρίσθη περιοχή.

Παπασταματιάδης

Οι ευθύνες της ΠΕΕΑ για τη διάλυση του 5/42.

Ας εξετάσουμε δι’ ολίγων, πως διαγράφονται οι ευθύνες της ΠΕΕΑ σε ότι αφορά την τύχη του 5/42. Προφανώς η ΠΕΕΑ έπρεπε να δεσπόζει πλήρως επί όλων των πολιτικών και Στρατιωτικών οργάνων της περιοχής των βουνών, των οποίων αποτελούσε την κυβέρνηση. Ήταν το ύπατο Εθνικό και Πολιτικό σώμα και, πέραν της εκτελεστικής εξουσίας διέθετε και νομοθετική αρμοδιότητα γιατί δεν είχε εκλεγεί εθνική αντιπροσωπεία (Βουλή). Τυπικά ήταν το παν. Υπ’ αυτήν υπήγετο ο ΕΛΑΣ διά του Γραμματέως (Υπουργού) των Στρατιωτικών Μάντακα αλλά και το ΚΚΕ με τον Γραμματέα Εσωτερικών Γ. Σιάντο. Μιά τέτοια ΠΕΕΑ είχε όλες τις δυνατότητες (τυπικά πάντα) να διατηρεί τις ισορροπίες μεταξύ των στενών κομματικών συμφερόντων οιουδήποτε των μελών της και της αποτελεσματικής αντιμετωπίσεως και επιλύσεως των προβλημάτων, που ανεφύοντο στην ελεύθερη ορεινή Ελλάδα. Και βεβαίως να επαναφέρει στον ορθό δρόμο τους» αδιαλλάκτους» του ΕΛΑΣ, υποστηριζόμενη, μάλιστα, και από τους μετριοπαθείς και εχέφρονες του τελευταίου -γιατί υπήρχαν και τέτοιοι στον ΕΛΑΣ.
Το έπραξε; τα αποτελέσματα λένε: Όχι!

Ακόμη είναι βέβαιον πως ο Γραμματέας επί των Στρατιωτικών Μάντακας ελάμβανε τακτικά γνώση για τις εξελίξεις της πολεμικής αντιπαράθεσης του ΕΛΑΣ με το 5/42. Επομένως έπρεπε να λάβει κάθε μέτρο για την εξομάλυνση αυτής της καταστάσεως.
Το έλαβε; Τα αποτελέσματα λένε: Όχι!

Τέλος ο ΕΛΑΣ υπήγετο στο Μάντακα. Επομένως κάθε ενέργεια του πρώτου εναντίον, άλλης Οργανώσεως έπρεπε να ελέγχεται ή να διετάσσετο από τον δεύτερο: Αυτό υπαγόρευε η λογική και η στρατιωτική τάξη.
Αυτό έγινε; Τ’ αποτελέσματα λένε: Όχι!

Έτσι, στην περίπτωση του 5/42 παρουσιάζεται το εξής οξύμωρο: Η ΠΕΕΑ αγνοεί τι διαδραματίζεται σε ανώτατο κλιμάκιο του ΕΛΑΣ. Η V Ταξιαρχία και ο Άρης υποκαθιστούν το Γραμματέα των Στρατιωτικών και την ΠΕΕΑ. Απευθύνουν δραματικά τελεσίγραφα, μεσούντος, του Απριλίου, εναντίον του ανισχύρου 5/42, χωρίς να γνωρίζει ή να φαίνεται πως δεν γνωρίζει, το σοβαρότατο αυτό, γεγονός ο φυσικός των προϊστάμενος, ο Μάντακας.

Από όλα όσα συνέβησαν προκύπτει ότι ο Μπακιρτζής -ο Πρόεδρος της ΠΕΕΑ- μόλις στις 3 Απριλίου αποστέλει επιστολή στον Ψαρρό με την οποία πλέκει το εγκώμιο του ΕΛΑΣ και τον παροτρύνει να μετάσχει προσωπικώς στην ΠΕΕΑ. Ο Ψαρρός του απαντά, στις 9/4/44 με τη γνωστή επιστολή του (που παραθέσαμε προηγουμένως αυτούσια) τη τόσο συναινετική για την ολοκλήρωση της εθνικής ενότητος. Αν κρίνουμε την παρα-πάνω απάντηση του Ψαρρού και τον χαρακτήρα του (που τον ήξερε σε βάθος ο συνεργάτης του Μπακιρτζής από την αρχή της συνεργασίας των το 1941), κατηγορηματικοτέρα και επισημοτέρα αποδοχή της προτάσεως του Προέδρου της ΠΕΕΑ δεν ήταν δυνατόν να γίνει. Και ο πλέον ανίδεος Έλληνας θα ερωτήσει: Απάντησε η ΠΕΕΑ; Όρισε τόπο, χρόνο και αντιπροσωπεία για τις συζητήσεις;
Η απάντηση είναι: Εκείνη (η ΠΕΕΑ) εσιώπησε.

Εν τω μεταξύ ισχυρές μονάδες του ΕΛΑΣ, από τις μαχητικότερες, όπως το Τάγμα Θανάτου, συγκλίνουν προς την περιοχή του 5/42, που δεν διαθέτει παρά 350 περίπου αντάρτες.
Η ΠΕΕΑ μένει αδιάφορη σ’ ένα τόσο σπουδαίο και σοβαρό ζήτημα που εγκυμονούσε κινδύνους, το αφήνει να το «λύσουν» τα κλιμάκια με το φανατισμό που τα διακρίνει και που, από τις 13 Απριλίου, ενισχύονται με την παρουσία του Άρη.
Έτσι επήλθε η καταστροφή, που την ανήγγειλε ο Σιάντος στην ΠΕΕΑ με τα επιφωνήματα. «Συμφορά! Καταστροφή! Σκότωσαν τον Ψαρρό!».

Ακατανόητο παραμένει, δυστυχώς, το γεγονός πως, στις ενέργειες των σκληρών στρατιωτικών, δεν φαίνεται ν’ αντέδρασαν, συλλογικώς ή και μεμονωμένως, τα υπόλοιπα μέλη της ΠΕΕΑ, ούτε κατά την διάρκεια των επιθετικών, κατά του Ψαρρού, ενεργειών, ούτε και μετά το φόνο του. Δεν σημειώθηκε ούτε καν μια παραίτηση από την ΠΕΕΑ, τουλάχιστον μεταξύ των, μέχρι προ ολίγου καιρού, στενών φίλων ή συνεργατών του, αυτών που ισχυρίζοντο ότι ανήκουν στη Δημοκρατική ή Προοδευτική παράταξη -και ήσαν, επομένως, πολύ κοντά με τις πολιτικές πεποιθήσεις του Ψαρρού. Αλλά ούτε και μία, έστω και θεαματική, δίκη ή τιμωρία, των υπευθύνων της τραγωδίας, έγινε ώστε να περισωθεί το κύρος και το γόητρο της ΠΕΕΑ.

Η ΠΕΕΑ, επομένως, υπέχει, και συλλογικώς και μεμονωμένως, ιστορική ευθύνη πολύ βαρειά αν όχι μεγαλύτερη από τα μέλη του ΚΚΕ, που προκάλεσαν την άδικη αιματοχυσία, εφόσον, υποτίθεται ότι, είχε κάθε εξουσία να την αποτρέψει. Πρέπει δε να τονισθεί πως η εξόντωση του 5/42, και μάλιστα τη στιγμή που κατέθεσε τα όπλα αποτελεί ανεξήγητη καταστροφική ενέργεια των υπευθύνων. Και είναι ανεξήγητος και καταστροφική γιατί, ακριβώς, εκείνες τις ημέρες, η αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ, μαζί με τις άλλες Οργανώσεις της ΕΚΚΑ συμπεριλαμβανομένης, ανέμενε στο αεροδρόμιο του Αλμυρού, το αεροπλάνο που θα τις μετέφερε στη Μέση Ανατολή για να πραγματοποιήσουν την ενότητα όλων των πολιτικών δυνάμεων, ανταρτικών και εξορίστων της Χώρας.

Ο ρόλος της Βρετανικής Αποστολής και του ΣΜΑ στη διάλυση του 5/42.

Ακόμη πιο ακατανόητος ήταν ο ρόλος της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής στη διάλυση του 5/42. Ενώ στην πρώτη διάλυση του 5/42, το Μάιο 1943, ο αρχηγός της αποστολής αυτής, Ταξίαρχος Έντυ, έσπευσε, μόλις την έμαθε, από την Ήπειρο, να έλθει στο Μαυρολιθάρι για να ηρεμήσει την κατάσταση και ν’ απελευθερώσει τον Ψαρρό από την αιχμαλωσία, στη προκειμένη περίπτωση ο νέος Αρχηγός της ο Συνταγματάρχης Κρις, από τα στοιχεία που υπάρχουν δεν φαίνεται να έδειξε το απαιτούμενο ενδιαφέρον. Για το θέμα αυτό στο βιβλίο του το «Μήλον της Έριδος» γράφει (σελ. 283): «…η απειλή νέου εμφυλίου είχε πείσει τη ΣΣΑ (Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή αντί ΒΣΑ πλέον) να συγκαλέσει νέα σύσκεψη ανταρτών στην Κούτσαινα της Δυτ. Θεσσαλίας. Οι φόβοι επαληθεύτηκαν από μια απροσδόκητη (!) κατεύθυνση. Ενώ συνερχόταν η σύσκεψη στις 17 Απριλίου ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε κατά της ΕΚΚΑ, σκότωσε τον Ψαρρό και διέλυσε τη δύναμή του».

Αυτά και μόνο. Τα περί «απροσδόκητης» επίθεσης δεν ανταποκρίνονται βέβαια στην ιστορική αλήθεια και αυτό το γνωρίζει ο Κρίς ή θα έπρεπε να το γνωρίζει από τους συνδέσμους του, όταν οι μάχες ξέσπασαν στο Ευπάλιο και ακολούθως σ’ ολόκληρη τη περιοχή από της 2/4/44.
Ακόμη και το κλιμάκιο της ΣΣΑ στην περιοχή του 5/42 που το αποτελούσαν οι Ταγματάρχες Τζον και Τζεφ δεν συνέβαλε ιδιαίτερα για την αποσόβηση της αιματοχυσίας και τη διάλυση μιας αξιόμαχης Μονάδας Εθνικής Αντίστασης για την ανασυγκρότηση της οποίας τόσες προσπάθειες είχε (η ΣΣΑ) καταβάλει. Σ’ όλη τη περίοδο της κρίσεως και των συγκρούσεων μόνον δύο φορές εμφανίζονται με χλιαρές διαθέσεις μεσολαβήσεως, ενώ σε παρόμοιες περιπτώσεις, όπως στην επίθεση κατά του ΕΔΕΣ, οι Αξιωματικοί σύνδεσμοι ευρίσκοντο επί τόπου και μάλιστα παρά το πλευρό των αμυνομένων.
Επιπρόσθετα από της 10ης Απριλίου οπότε προδιαγράφεται με βεβαιότητα η μοιραία εξέλιξη σε βάρος του 5/42 οι δύο αυτοί Βρετανοί σύνδεσμοι οι οποίοι, ως εκ της αποστολής των, είχαν καθήκον να ευρίσκονται μονίμως ο μεν ένας στο σταθμό Διοικήσεως του Ψαρρού ο δε άλλος να κινείται προς μεσολάβηση μεταξύ των δύο οργανώσεων, δεν εμφανίζονται πουθενά (!).

Περίεργος είναι και η στάση του ΣΜΑ. Αναμφίβολα θα είχε πλήρως ενημερωθεί από τη ΣΣΑ για τα συμβαίνοντα στην περιοχή. Κι όμως δεν αντιδρά ούτε καθοδηγεί το κλιμάκιο τι πρέπει να ενεργήσει. Ακόμα και όταν το κλιμάκιο της ΣΣΑ διαβιβάζει στις 9 Απριλίου, προς το ΣΜΑ αίτηση του Ψαρρού γι’ άμεση επέμβαση και συνεννόηση με τον ΕΛΑΣ ώστε να καταπαύσουν οι εχθροπραξίες, το ΣΜΑ δεν δίδει απάντηση.
Με τα υπάρχοντα, σήμερα, στοιχεία δεν είναι δυνατόν να εξηγηθεί η νωχελής ανάμιξη της Συμμαχικής Αποστολής στα γεγονότα, η ολιγότερη απ’ ότι έπρεπε εμφάνιση της και η μη ενεργός επέμβαση της καθώς και του ΣΜΑ τη κατάλληλη στιγμή μ’ αποτέλεσμα να ενθαρρυνθεί ο ΕΛΑΣ και ν’ αναπτύξει μέχρι τέλους την αιματηρή σύγκρουση.

Επειδή όμως οι συμπτώσεις είναι πάρα πολλές για να είναι τυχαίες και επί πλέον είναι δεδομένη και ομοιόμορφη η συμπεριφορά όλων αυτών των οργάνων (ΠΕΕΑ, ΣΣΑ, ΣΜΑ) όχι μόνο πριν αλλά και την ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ όταν κανείς αποτροπιασμός ή έστω συγκίνηση δεν εκφράστηκε για τη δολοφονία του Ψαρρού και δεκάδων ανδρών του που είχαν αιχμαλωτισθεί (για κυρώσεις ας μη γίνεται λόγος) δημιουργούνται ερωτηματικά με ισχυρές ενδείξεις ότι η καταστροφή του Συντάγματος ήταν προδιαγεγραμμένη.
Ευχόμαστε από καρδιάς η πιο πάνω εκδοχή να είναι ανακριβής. Γιατί τότε η μοίρα των πεσόντων συμπολεμιστών μας θα ήτο διπλά τραγική, εφόσον δεν θανατώθηκαν μόνο από αδελφικό χέρι κάποιων φανατικών, αλλά και με τη ψυχρή συναίνεση φιλίων δυνάμεων (Ελληνικών και συμμαχικών) με τις οποίες είχαμε συμπαραταχθεί σε κοινό και αδυσώπητο αγώνα κατά των φασιστών κατακτητών.

Ο Δεδούσης και ο ρόλος του στον αγώνα και στη διάλυση του 5/42.

Ένας από τους όρους, ίσως ο βασικότερος, που προέβαλε ο ΕΛΑΣ για να μη διαλύσει βιαίως το 5/42 ήταν να παραδοθεί σ’ αυτόν ο Λοχαγός Δεδούσης ή να δικασθεί από ανταρτοδικείο στο οποίο θα συμμετείχε και εκπρόσωπός του, αίτημα που δεν απεδέχθη -και ορθώς- ο Ψαρρός. Είναι επομένως, απαραίτητο, στο κεφάλαιο αυτό, ν’ αναφερθούμε και στο Δεδούση, ανεξάρτητα από όσα ελέχθησαν γι’ αυτόν στα παραπάνω.
Στις δύο πρώτες συγκροτήσεις του 5/42, οι τέσσερεις Διοικητές Λόχων (Κούτρας, Καϊμάρας, Ντούρος, Μήταλας) ήσαν απολύτως πειθαρχικοί έναντι του Ψαρρού, παρ’ ότι οι τρεις πρώτοι είχαν πολιτικά φρονήματα αντίθετα προς τα του Διοικητή των. Το 5/42 ήταν τότε Μονάδα με ενιαίο φρόνημα και με μοναδικό σκοπό τον πόλεμο κατά του κατακτητή και την απελευθέρωση της Ελλάδος από τη δουλεία που της επέβαλε. Κανένα στέλεχός του δεν παρενέβαλε, κατά την εκτέλεση της αποστολής του, πολιτικές αξιώσεις.

Δεν συνέβη, δυστυχώς, το ίδιο και στην τρίτη συγκρότηση. Σ’ αυτήν έλαβε μέρος όπως προελέχθη και ο Δεδούσης με αρκετούς Αξιωματικούς, που του τους υπέδειξε η Οργάνωση «Στρατιωτική Ιεραρχία», με αρχηγό τον Παπάγο της οποίας τα στελέχη είχαν βασιλόφρονα στην πλειοψηφία τους φρονήματα που τα έθεσαν σε πρώτη σειρά προτεραιότητος. Επιζητούσαν την επάνοδο του Βασιλέως από την πρώτη στιγμή της απελευθερώσεως και μετέπειτα τη διενέργεια δημοψηφίσματος για τη μορφή του πολιτεύματος.

Στην αρχή της συμμετοχής του στο 5/42 ο Δεδούσης έδρασε κατά τρόπον άμεμπτο. Δεν έδωσε μεγάλη σημασία στην απόρριψη του εθνοσήμου με το στέμμα από τον Φαρμάκη. Συμμετέσχε ενεργώς στις μάχες που έδωσε το Σύνταγμα κατά των Γερμανών στον αφοπλισμό Ιταλικών δυνάμεων στην Ιτέα και στην επιχείρηση για την απελευθέρωση Άγγλων αιχμαλώτων που θα μετεφέροντο από την Αθήνα προς τη Γερμανία.
Αλλά από την ημέρα (14/10/1943) της κυκλοφορίας της προκηρύξεως του Επιτελάρχου του Στρατηγείου Ρούμελης, που έγινε όπως εν συνεχεία εξήγησε ο συντάξας επιτελάρχης Βλάχος (δια χειρός Παπαγιαννόπουλου) κατόπιν ασφυκτικής πιέσεως του ΕΛΑΣ, ο Δεδούσης άλλαξε απότομα συμπεριφορά. Όπως εξετέθη στα παραπάνω έθεσε σε υψηλή προτεραιότητα την ανοικτή μάχη κατά των κομμουνιστών και τη κατάλληλη διαφώτιση του λαού. Γι’ αυτό ενήργησε τις περιοδείες στους κατοικημένους τόπους που ανεγράφησαν στα προηγούμενα. Ακόμη και η υπογραφή του πρωτοκόλλου της 28/2/44 ήταν εξ ολοκλήρου έργο δικό του που έθεσε δυναμίτιδα στην έως τότε ομοψυχία των μελών του 5/42.

Έτσι μέσα στο 5/42 με Διοικητή ένα σώφρονα, νουνεχή, υπομονετικό και ρεαλιστή Ψαρρό, ο Δεδούσης σηκώνει «μπαϊράκι» πολιτικής πλέον μορφής και τα «βάζει» εναντίον ολοκλήρου του ΕΛΑΣ. Μιά ενέργεια πολιτικώς απερίσκεπτη και ρεαλιστικώς ακατόρθωτη αφού αυτός με τους 70 το πολύ άνδρες του προκαλεί τον ΕΛΑΣ που έχει στη δύναμη του 25.000 τουλάχιστον οργανωμένους αντάρτες.

Τέλος, με την ανυπακοή του προς τις ρητές διαταγές του Ψαρρού, μετά τον ανεπιθύμητο και σ’ αυτόν φόνο του Βάρσου, στο Κροκύλιο, αντί να τεθεί υπό τη σκέπη και τον έλεγχο του Παπαθανασίου πράγμα που θα μπορούσε ίσως να το δεχθεί ο ΕΛΑΣ, τορπιλλίζει με τις ενέργειες του κάθε περίπτωση να σώσει όχι μόνον εαυτόν από την αμείλικτη καταδίωξη των κομμουνιστών, αλλά και ολόκληρο το 5/42.

Έτσι ο Δεδούσης παρά τα τόσα προσόντα που ήταν προικισμένος παρουσιάζεται, στην κρίσιμη αυτή στιγμή με τόσο αντικομμουνιστικό πάθος, που αποδεικνύει ότι το επίπεδο της πολιτικής του σκέψης δεν ήταν ιδιαίτερα υψηλό. Υψηλό όμως ήταν το κόστος που πλήρωσε το 5/42 με θύματα τον Διοικητή του και πολλούς συμπολεμιστές μας ανάμεσα στους οποίους και οι χωροφύλακες του Λόχου του που άφησε στη Σκάλα Καραΐσκου κατά τη διάλυση του Συντάγματος.
Ας μην είμαστε όμως περισσότερο επικριτικοί για τον Δεδούση. Γιατί είναι βέβαιο ότι ακόμα και αν δεν έδινε τη παραμικρή αφορμή στον ΕΛΑΣ το 5/42 δεν θα σωζόταν, όπως συνέβη και με τον ΕΔΕΣ λίγους μήνες αργότερα. Ίσως να κέρδιζε χρόνο, πράγμα και αυτό αμφίβολο, εφόσον αντίθετα με τον Ζέρβα που είχε περιοριστεί σε μια απόμερη περιοχή της Ηπείρου, το Σύνταγμα του Ψαρρού δρούσε στην ίδια περιοχή με τον ΕΛΑΣ στην καρδιά της Ρούμελης.

Λίγα χρόνια αργότερα ο Δεδούσης θα γράψει Ιστορία όταν εγκατέλειψε, όπως ο Λορέντζος Μαβίλης 35 περίπου χρόνια πριν, τα βουλευτικά έδρανα (είχε εκλεγεί το 1946 πρώτος Βουλευτής Φωκίδος με σημαντική διαφορά από τον δεύτερο) για να ζωστεί και πάλι τ’ άρματα. Ήταν η άνοιξη του 1947 όταν παρουσιάστηκε στη Δωρίδα ομάδα ανταρτών. Τότε ετέθη επί κεφαλής παλαιών του συμπολεμιστών προς καταδίωξη της συμμορίας. Ένα βράδυ όμως καθισμένος στη σκηνή του, στη θέση Ρέρεσι Λιδωρικίου επυροβολήθη από αντάρτη που κατάφερε να φθάσει έως εκεί και εφονεύθη. Έτσι με το οπλοπολυβόλο στο χέρι σκοτώθηκε το παλληκάρι της Ρούμελης για το οποίο ο τότε Πρωθυπουργός (1944) Γ. Παπανδρέου στη διάσκεψη του Λιβάνου είπε: «Συνηντήθημεν εις τας φυλακάς με τον Δεδούση και έχω την εντύπωσιν ότι είναι ένας Έλληνας που βγαίνη από την Πινακοθήκην του ’21».

Τελευταία λόγια για τον Ψαρρό.

Αυτό ήταν το τραγικό τέλος του πρωτοπόρου της Εθνικής Αντιστάσεως του Ψαρρού που από τον Μάιο 1941 σχεδίασε την οργάνωση του ανταρτοπολέμου. Οι συμπτώσεις δεν τον ευνόησαν να ευρεθεί στα βουνά έστω το καλοκαίρι του 1942. Θα ελάμβανε τότε με τους αντάρτες του μέρος στην ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας του Γοργοποτάμου την οποία ο ίδιος, κατόπιν επιτοπίου και επικινδύνου αναγνωρίσεως που έκανε, προέτεινε στο ΣΜΑ γι’ ανατίναξη.

Όμως και το ΣΜΑ δεν σκέφθηκε να τον χρησιμοποιήσει. Αν αυτό συνέβαινε ασφαλώς η εξέλιξη του ανταρτοπολέμου τουλάχιστον στη Ρούμελη θα ήταν διαφορετική αλλά βέβαια η Ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις.
Ο Σόλων Γρηγοριάδης στη σελίδα 183 του 2ου τόμου του βιβλίου του «Ιστορία της σύγχρονου Ελλάδος» (έκδοση 1975) γράφει ότι ο φόνος του κατατρόμαξε τους αποτελούντας τη ΠΕΕΑ. Αληθεύει άραγε αυτό; Όχι βέβαια: Ο Σαράφης («ο ΕΛΑΣ» σελ. 283) είναι αποκαλυπτικός: «Ο θάνατος του Ψαρρού λύπησε όχι μονάχα τους Συνταγματάρχες Μπακιρτζή και Σαράφη, που συνδέονταν μαζί του με φιλία από 25 χρόνων αλλά και τους Σβώλο, Τσιριμώκο και Σιάντο».
Όλοι οι πάρα πάνω απλώς λυπήθηκαν από το «θάνατο» του Ψαρρού λες και προερχόταν από φυσικά αίτια. Κατά τα άλλα ούτε γάτα ούτε ζημιά.

Την ίδια ημέρα που ο Ψαρρός έπιπτε νεκρός στη χαράδρα του Κλήματος, στο εγκαταλελειμμένο από τους Γερμανούς αεροδρόμιο του Αλμυρού περίμενε, όπως προελέχθη, η αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ αεροπλάνο με το οποίο θα μετεφέρετο στο Κάιρο προκειμένου ν’ αρχίσουν αποφασιστικές συζητήσεις και ζυμώσεις για το σχηματισμό Κυβερνήσεως Εθν. Ενότητος. Και οι αντιπρόσωποι της αριστεράς ανεχώρησαν σκύβοντας κάτω από το φορτίο του πτώματος του Ψαρρού που ήδη εβάρυνε τους ώμους των.

ΟΣΟΙ ΔΙΑΣΩΘΗΚΑΜΕ ΘΑ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ ΠΑΝΤΑ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΨΥΧΗΣ ΠΟΥ ΝΟΙΩΘΑΜΕ ΟΤΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΜΑΣ ΕΠΙΤΙΘΕΝΤΟ ΜΕ ΠΡΩΤΟΦΑΝΗ ΑΓΡΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΑΦΑΝΙΣΟΥΝ, ΥΠΑΚΟΥΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΚΑΛΕΥΣΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΚΟΜΜΑΤΟΣ, ΟΠΟΙΟ ΚΑΙ ΑΝ ΗΤΑΝ ΑΥΤΟ. ΑΛΛΟΙΜΟΝΟ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΟΠΟΥ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΜΑΧΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΑ ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΕ ΙΔΕΕΣ!


ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

About Click me

Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΤΗΣ ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ ΤΗΣ. ************************************************************ THIS WEBSITE IS INVITED TO RESIDENTS OF THE MUNICIPALITY OF NAFPAKTIA AND TO THOSE VISITORS.

3 σκέψεις σχετικά με το “ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ: Το τραγικό τέλος του Συντ/χη Δ.ΨΑΡΡΟΥ και του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, 17-4-1944

  1. Dημήριος Ψαρρός ( Dimitrios Psarros )
    ======================================
    Ψαρρός_Δημήτριος
    ————————————————————-

    Τραγική όσο και πατριωτική μορφή της Εθνικής Αντίστασης, ο Δημήτριος Ψαρρός, Υποστράτηγος του Ελληνικού στρατού, γεννήθηκε το 1893 στο Χρυσό Παρνασσίδας και δολοφονήθηκε αιχμάλωτος, ύστερα από ολοήμερη μάχη, από αντάρτες του Άρη Βελουχιώτη [αντάρτικο ψευδώνυμο του Θανάση Κλάρα,ο οποίος περιλαμβάνεται στον μακρύ κατάλογο των Ελλήνων πατριωτών] στις 17 Απριλίου 1944 ανήμερα του Πάσχα, στο Κλήμα Δωρίδας.

    Ο συνταγματάρχης Ψαρρός ήταν απ΄τους πλέον δραστήριους και συνάμα προοδευτικούς πατριώτες από την αρχή ακόμα της κατοχικής περιόδου. Ίδρυσε τον ΕΚΚΑ (Εθνική Και Κοινωνική Απελευθέρωση) την αντιστασιακή οργάνωση τον Οκτώβρη του 1941, απο ένα μίγμα βενιζελικών, δημοκρατικών, σοσιαλιστών και μετριοπαθών δεξιών στελεχών του προκατοχικού στρατού. Ηγέτες του ΕΚΚΑ ήταν εκτός από τον συνταγματάρχη Δημήτρη Ψαρρό, ο πολιτικός Γεώργιος Καρτάλης και ο συνταγματάρχης Μπακιρτζής. Οι παραπάνω κατά την ίδρυση συμφώνησαν στα παρακάτω:

    1) Ο εθνικός αγώνας ήταν το πρωταρχικό καθήκον όλων των Ελλήνων.
    2) Ο αγώνας αυτός όπως και κάθε άλλη εκδήλωση πρέπει να πραγματοποιηθούν με πνεύμα Εθνικής ενότητας και πλήρους συνεργασίας όλων των πολιτικών παρατάξεων και των εθνικών οργανώσεων μέχρι της απελευθερώσεως.
    3) Σε κάθε περίπτωση η λύση του Ελληνικού προβλήματος είναι υπόθεση και μόνον των Ελλήνων και θα δοθεί με τα απελευθερωτικά από την ελεύθερη βούληση του Λαού.

    Στρατιωτικό σκέλος της οργάνωσης ήταν το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων που ιδρύεται το 1943. Η οργάνωση με έδρα τον Παρνασσό και την Γκιώνα έφθασε να αριθμεί περίπου 1000 μαχητές και συνεργάζονταν τόσο με τον ΕΛΑΣ όσο και με τον ΕΔΕΣ. Ο ΕΚΚΑ συμμετέχει και σε στην πολύ σημαντική αποστολή του ΕΛΑΣ στην δημιουργία του μυστικού ελεύθερου αεροδρομίου κοντά στην Καρδίτσα, στο οποίο έφθαναν συχνά αγγλικά αεροπλάνα.

    Πριν τον ΕΚΚΑ ο Ψαρρός είχε ανεβεί στην Θεσσαλονίκη και είχε πρωταγωνιστήσει στην συγκρότηση της βραχύβιας οργάνωσης «Ελευθερία» συνεργαζόμενος με στελέχη του ΚΚΕ. Είχε και επαφές με αξιωματικούς της οργάνωσης «ΥΒΕ» που αργότερα μετονομάστηκε σε «ΠΑΟ», χωρίς όμως να υπάρξει κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Οι συνθήκες το 1941 δεν ήταν ώριμες για οργάνωση αντάρτικου στην Μακεδονία. Κάποιες αντάρτικες κομμουνιστικές ομάδες που δραστηριοποιούνταν υπό την αιγίδα της οργάνωσης «Ελευθερία», είχαν αναστείλει την δράση τους κατόπιν της σφοδρότατης γερμανικής αντίδρασης. Επιστρέφοντας στην Αθήνα ο Ψαρρός έρχεται σε επαφή με τον Γιώργο Καρτάλη και συμφωνούν στην ίδρυση της ΕΚΚΑ τον Οκτώβριο του 1941, μαζί και με άλλους συνεργάτες τους.

    Τον Απρίλιο του 1942 ο Ψαρρός συμμετείχε σε μία κοινή σύσκεψη που αποφασίστηκε η πανελλαδική οργάνωση του αντάρτικου.
    Σύμφωνα με το σχέδιο, ο Ψαρρός θα έμπαινε επικεφαλής του αντάρτικου στην κεντρική και ανατολική Στερεά Ελλάδα, και όλοι θα πρεπε να βγουν στον βουνό ως τα μέσα Αυγούστου του 1942.

    Η ένταση ανάμεσα στις οργανώσεις του ΕΛΑΣ και του ΕΚΚΑ δεν αργεί να δημιουργηθεί. Σε καμία περίπτωση η ένταση αυτή δεν είναι επιθυμία ούτε του Άρη και του Σαράφη όυτε και του Ψαρρού και του Καρτάλη.

    Στις 14 Μαίου του 1943 ο ΕΛΑΣ και ο ΕΚΚΑ έρχονται σε σύγκρουση χωρίς νεκρούς, η οποία καταλήγει στον αφοπλισμό του 5/42 Συντάγματος. Η διοίκηση του ΕΛΑΣ σπεύδει άμεσα στο χωριό Στρώμνη όπου βρίσκεται ο Καρτάλης και ο Ψαρρός για να λάβει άμεση γνώση της κατάστασης. Ο στρατηγός Σαράφης και ο Τζίμας εκφράζουν την λύπη τους στον Ψαρρό και επιστρέφουν άμεσα όλο τον οπλισμό και το υλικό του 5/42. Αμέσως μετά προτείνουν στον Ψαρρό μία ένωση του 5/42 με τον ΕΛΑΣ και την τοποθέτηση του Ψαρρού σε καίριο σημείο διοίκησης των δυνάμεων της Στερεάς Ελλάδας.

    Αργότερα η πολιτική σύνθεση αλλά και ο πολιτικός προσδιορισμός του ΕΚΚΑ του εξασφαλίζουν μια θέση στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών στο Περτούλι μαζί με τον Τζίμα του ΕΛΑΣ και τον Πυρομάγλου του ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ. Ο Σαράφης δε και ο Παντελής Σίμος (Ορφέας) της ΚΕ του ΚΚΕ, εκφράζουν την κατά την γνώμη τους αναγκαία ύπαρξη και του μάχιμου σώματος του ΕΚΚΑ στην περιοχή.

    Στις 23 Ιουνίου του 1943, έρχεται και δεύτερη σύγκρουση του 5/42 με τον ΕΛΑΣ. Η ηγεσία του ΕΚΚΑ και ειδικά ο Καρτάλης βλέπει τις πρώτες φλόγες του εμφυλίου. Παρ’όλα αυτά η διοίκηση του ΕΛΑΣ επιστρέφει τον οπλισμό του 5/42. Αυτή την εποχή είναι που αρχίζουν δυστυχώς οι πρώτες ουσιαστικές και πολύνεκρες , εκατέρωθεν, συγκρούσεις μεταξύ των Ελλήνων…
    ΕΛΑΣ εναντίον ΕΔΕΣ, ΕΔΕΣ εναντίον ΕΚΚΑ, ΕΛΑΣ εναντίον ΕΚΚΑ… Ειδικά οι τελευταίες συγκρούσεις ήταν ιδιαίτερα σκληρές και έντονες λόγω και της σε μεγάλο ή μικρότερο βαθμό ιδεολογικοπολιτική προσέγγιση ΕΚΚΑ/ΕΛΑΣ.

    Το τραγικό τέλος του Ψαρρού έρχεται μέσα από αυτές τις συνθήκες. Ο ΕΛΑΣ εξαπολύει επίθεση 1400 μαχητών του ενάντια στον ΕΚΚΑ. Οι Άγγλοι που διαβλέπουν σε όλο αυτό τον εμφύλιο υποστηρίζουν την σύγκρουση. Μετά απο μερικές ώρες ο ΕΛΑΣ έχει επικρατήσει. Η νίκη του ΕΛΑΣ συνοδεύεται απο την σύλληψη του Συνταγματάρχη Ψαρρού ο οποίος παρά τις επίμονες συστάσεις των Αξιωματικών κων του να ακολουθήσει τα διαφυγόντα τμήματα και να σωθεί, αρνήθηκε και έμεινε στο πεδίο, όπου παραδόθηκε στο Τάγμα του Νικηφόρου, με σκοπό, όπως είπε, “Να περισώσει ότι μπορέσει, έστω και με προσωπική του θυσία”, εννοώντας τους αιχμαλώτους, τους τραυματίες και τους οπαδούς του Συντάγματος. Ο Ψαρρός κατά την μεταφορά του στον Άρη Βελουχιώτη συναντιέται με τμήμα του Ζούλα, εξτρεμιστή Ταγματάρχη υπό τον Άρη Βελουχιώτη . Ο Ζούλας είχε προηγούμενα με τον αιχμάλωτο Συνταγματάρχη , τον οποίο μόλις θα δει θα αρχίσει να φωνάζει «Τι τον κρατάτε μωρέ ? » και στο δυναμιτισμένο κλίμα ένας αντάρτης πυροβολεί και σκοτώνει τον δέσμιο Ψαρρό.

    Την ίδια τραγική τύχη είχαν πολλές δεκάδες Αξιωματικών και ανταρτών του 5/42, οι οποίοι βρήκαν μαρτυρικό θάνατο. Συνολικά θυσιάστηκαν εκείνη την μαύρη ημέρα για την εθνική αντίσταση 303 αγνοί αγωνιστές του 5/42 Σ.Ε. (πεσόντες ηρωικά ή εκτελεσθέντες) ως κατωτέρω:

    Πεσόντες στη μάχη με τον ΕΛΑΣ:27, εκτελεσθέντες αντάρτες: 206, εκτελεσθέντες οπαδοί: 70

    Ο Σιάντος θα χαρακτηρίσει το γεγονός ως καταστροφή. Παράλληλα η διοίκηση αλλά και η έξωθεν μαρτυρία του ΕΛΑΣ υφίσταται και αυτή με την σειρά της ένα άσχημο πολιτικό πλήγμα, ένα πλήγμα από το οποίο δεν θα μπορέσει στην ουσία να αναλάβει.

    Έτσι χάθηκε απο έναν θερμοκέφαλο ένας άνδρας όπως ο πατριώτης Συνταγματάρχης Ψαρρός που είχε ακόμα πολλά να προσφέρει στον ελληνικό λαό.

    Αρέσει σε 1 άτομο

  2. το τέλος του 5/42 και του Ψαρρού
    =========================================

    Εγκλήματα κομμουνιστών: το τέλος του 5/42 και του Ψαρρού
    —————————————————————————————-
    70 έτη μετά τη μεγάλη σφαγή, η γη της Δωρίδος στέκει ως ένας ακόμη αδιάψευστος μάρτυρας της κομμουνιστικής θηριωδίας την οποία γνώρισε η Πατρίδα μας τον περασμένο αιώνα. Θηριωδία την οποία στρατευμένοι καθηγητάδες της μαρξιστικής πανούκλας ονόμασαν καταχρηστικά «εμφύλιο», θαρρώντας πως ήταν τούτο αρκετό για να διαγραφούν τα τερατώδη, αντεθνικά τους εγκλήματα. Στα «ανδραγαθήματα» ή «αντιστασιακά παράσημα» του κομμουνιστικού ΕΑΜ-ΕΛΑΣ περίοπτη θέση καταλαμβάνει ο αφανισμός του ενδόξου 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, του οποίου ηγείτο ο Συνταγματάρχης Ψαρρός.
    Την άνοιξη του 1944, η κατάσταση στην Στερεά Ελλάδα είναι έκρυθμη. Το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έχει αποφασίσει να προχωρήσει στην αφομοίωση ή στην εκρίζωση των εθνικών αντάρτικων ομάδων, δια της ιδρύσεως της ΠΕΕΑ. Η ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση), πολιτικό σκέλος του αντάρτικου του Ψαρρού, πρέπει είτε να τεθεί υπό την ΠΕΕΑ είτε να διαλυθεί. Μέχρι τότε, έχει τηρήσει μια μέση, ουδέτερη στάση μεταξύ των άλλων δύο αντάρτικων οργανώσεων, του ΕΔΕΣ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ο Σόλων Γρηγοριάδης γράφει σχετικά: «στα μάτια του ΚΚΕ, η ταραντέλα αυτή της ΕΚΚΑ έπαιρνε μιαν ανησυχητική όψη: το 5/42 Σύνταγμα, ή έπρεπε να ταχθεί υπό την ΠΕΕΑ, ή να διαλυθεί. Γιατί, αν δεν προσχωρούσε στην ΠΕΕΑ, θα εντασσόταν, αργά ή γρήγορα, στο κοινό μέτωπο με τον ΕΔΕΣ. Και -όπως- είπαμε θα εμφανιζόταν τότε ο ΕΛΑΣ, μαζί με όλη την Αριστερά, απομονωμένος». Ο Ψαρρός είναι διστακτικός, όμως ο λοχαγός του Δεδούσης και το μεγαλύτερο τμήμα των ανταρτών του 5/42 είναι κάθετα αντίθετοι σε μια τέτοια προοπτική.
    Στις 12 Απριλίου, ο ταγματάρχης του ΕΛΑΣ Ζούλας, απαιτεί από τον Ψαρρό την προσχώρηση της ΕΚΚΑ στην ΠΕΕΑ και την παραπομπή του Δεδούση σε ανταρτοδικείο. Μόλις μια εβδομάδα νωρίτερα, ο μέχρι τότε υποδιοικητής του 5/42 Κ. Λαγγουράνης, προσχωρεί στον ΕΛΑΣ και στρέφεται δι’ ανακοινώσεως κατά του Δεδούση. Ο Ψαρρός αναζήτησε μάταια συμβιβαστική λύση. Διακρίνοντας το αδιέξοδο των συζητήσεων, διέταξε την συγκέντρωση του 5/42 στο Κλήμα Δωρίδος. Το δεύτερο τελεσίγραφο του ΕΛΑΣ αποστέλλεται στον Ψαρρό στις 14 Απριλίου.
    Την 14η Απριλίου, ο λοχαγός του 5/42 Δεδούσης μεταβαίνει με καΐκι στο Γαλαξείδι με στόχο να συγκεντρώσει νέους αντάρτες. Στις 16 Απριλίου, Μεγάλο Σάββατο, ο ίδιος και οι άνδρες του αναπαύονται στα Τριζόνια, όπου και δέχονται την αιφνιδιαστική επίθεση τμημάτων του ΕΛΑΣ, προτού επιστρέψουν ασφαλείς στο Κλήμα. Στο Κλήμα οι επιθέσεις των συμμοριτών έχουν ξεκινήσει από τις 13 Απριλίου, δίχως εντυπωσιακά αποτελέσματα και παρά το γεγονός πως οι συμμορίτες έχουν ενισχυθεί σημαντικά από το ΙΙΙ/36 (τάγμα θανάτου) και τους μαυροσκούφηδες του σφαγέα Βελουχιώτη καθώς και από την 5η Ταξιαρχία Αττικοβοιωτίας.
    Στις 17 Απριλίου, οι συμμορίτες εξαπολύουν την γενική τους επίθεση. Η μάχη είναι σφοδρότατη και διαρκεί περί την μισή ώρα. 1500 συμμορίτες επιτίθενται με λύσσα στους 500 γενναίους άνδρες του 5/42. Ο λοχαγός του ΕΛΑΣ Κώστας Γιαννακουλόπουλος, στρατιωτικός διοικητής του ΙΙΙ/36 τάγματος αναφέρει σε έκθεσή του για την μάχη του Κλήματος: «αν δεν τελειώσουμε σε ένα λεπτό, τότε χάσαμε ή μάλλον χαθήκαμε», δείγμα της ρευστότητας για το μέρος προς το οποίο θα κλίνει η θεά της Νίκης κατά την κρίσιμη καμπή της μάχης. Δυστυχώς όμως, στον συνταγματάρχη Ψαρρό έχει υπερισχύσει η απογοήτευση από την αποτυχία των διαπραγματεύσεων έναντι της θέλησης να επιβληθεί επί των εχθρών του Έθνους. Δίχως επιχειρησιακό σχέδιο. Ο Ι. Παπαθανασίου στο έργο «Αντιστασιακή Οργάνωση ΕΚΚΑ 1941-1944» είναι εξόχως αποκαλυπτικός: «Ο φόβος του είχε να κάνει με το ενδεχόμενο πλαγιοκόπησής τους απ’ τις δυνάμεις του Καπετζώνη που βρισκόταν στ’ αριστερά του. Η επίθεση του Καπετζώνη όμως δεν έγινε επειδή ο Ψαρρός δεν είχε ετοιμάσει σχετικό επιχειρησιακό σχέδιο. Δεν είχε καθορίσει την αποστολή των τμημάτων του και δεν συντόνιζε τις ενέργειές τους».
    Συνέπεια αυτής της αδράνειας ήταν να υποστεί τεράστιο βάρος της επίθεσης ο 4ος Λόχος Δεδούση στο λόφο Ανάληψη, χωρίς να υπάρχουν οι απαραίτητες εφεδρείες προς ενίσχυση των αμυνομένων. Υπό το βάρος της σφοδρής επίθεσης, διατάσσεται υποχώρηση προς τη Σκάλα Καραΐσκου, όπου συναντάται με τον Ψαρρό. Ο τελευταίος έχει αποφασίσει να παραδοθεί μαζί με τους άντρες του, απόφαση την οποία δεν συμμερίζεται ο Δεδούσης ο οποίος κατορθώνει να διαφύγει -παρά τον ασφυκτικό κλοιό των συμμοριτών που τον αναζητούν μανιωδώς- προς Άμφισσα και ακολούθως προς Αθήνα.
    Ο συνταγματάρχης Ψαρρός συλλαμβάνεται μαζί με 30 άνδρες του, από τους συμμορίτες του Βελουχιώτη. Οι τελευταίοι περιφέρουν με σοβιετικό μίσος το πολεμικό τους λάφυρο, μέχρις ότου αναλάβει «αντιστασιακό έργο» ο ταγματάρχης του ΕΛΑΣ Ζούλας. Εκείνος εξυβρίζει σκαιά τον συνταγματάρχη Ψαρρό προσβάλλοντάς τον χυδαία επί λίγα λεπτά της ώρας, προτού τον καταστήσει κοινωνό του σοβιετικού «ανθρωπισμού». Ο αιχμάλωτος τον συμμοριτών Παπαγιαννόπουλος, αναφέρει στο βιβλίο του με τίτλο «5/42-Ψαρρός»: «Ο Ζούλας εβύθισε στο λαιμό του ημιθανούς Ψαρρού, τη μάχαιρά του με τόση λύσσα, ώστε οι χείρες του εβάφηκαν με το αίμα του θύματος». Την τύχη του αρχηγού τους, είχαν και οι περισσότεροι άνδρες του 5/42 στις πλαγιές του Κλήματος Δωρίδος.
    Οι απόγονοι των πρωταγωνιστών της κομμουνιστικής θηριωδίας, είναι σήμερα συνομιλητές και συμμέτοχοι της πολιτικής δίωξης της αντεθνικής Χούντας Βενιζέλου-Σαμαρά εις βάρος του Λαϊκού Συνδέσμου-Χρυσή Αυγή. Οι μεγάλοι ηττημένοι του συμμοριτοπολέμου, κατέχουν ελέω της πατριδοκάπηλης και ψοφοδεούς δεξιάς τον ρόλο του «προστάτη» του Λαού μας. Η επάρατος δεξιά τους χαϊδεύει και τους εκλιπαρεί, οι Εθνικιστές όμως δεν έχουν δικαίωμα να επιτρέψουν να ξεχαστούν τα αντεθνικά τους εγκλήματα. Κι εάν εν έτει 2014 φρονούν πως εκδικητικά θα δικάσουν το Λαϊκό Εθνικιστικό Κίνημα υπό μορφή «ρεβάνς» για το 1949, τότε ας γνωρίζουν πως ο Ελληνικός Λαός και η Ιστορία δεν έχουν ακόμη πει την τελευταία τους λέξη.
    Ευάγγελος Καρακώστας

    Η ευθύνη του Βελουχιώτη για την δολοφονία του Ψαρρού, όπως προκύπτει από έκθεση του ιδίου και άλλα κείμενα αριστερών
    ===========================================================
    Ένα απ΄τα γνωστά μυθεύματα των θαυμαστών/απολογητών/αγιογράφων του Βελουχιώτη είναι ότι εκείνος δεν έφερε καμμία ευθύνη για τον θάνατο του Ψαρρού παρά το ότι είχε εμπλακεί άμεσα στην επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων. Όπως ξέρουμε, ο Ψαρρός δολοφονήθηκε εν ψυχρώ απ΄τον ταγματάρχη Ζούλα του ΕΛΑΣ, ενώ ήταν αιχμάλωτος και άοπλος.
    Ας δούμε όμως τι ισχυρίζονταν επί του θέματος κάποιοι θαυμαστές του Βελουχιώτη:

    «Δεν ήμουν παρών στην δολοφονία του Ψαρρού, της οποίας τα καθέκαστα έμαθα από τρίτους. Ήμουν όμως παρών όταν έφεραν τον Ψαρρό νεκρό πάνω σ’ένα γαϊδούρι και πληροφορήθηκε ο Άρης το συμβάν, ο οποίος περιήλθε σε απόγνωση. Αλλόφρων και ξεσκούφωτος τραβούσε κυριολεκτικά τα μαλλιά του, βρίζοντας και βλασφημώντας τον αυτουργό και τους εντολείς του. Τότε θυμήθηκα την εκτίμηση που είχε εκφράσει σε ανύποπτο χρόνο ο Άρης για το νεκρό αξιωματικό, τότε που πάλι αφοπλισμένος ο Ψαρρός οδηγείτο στο Γενικό Στρατηγείο, στην Αγία Τριάδα Ευρυτανίας, λέγοντας ότι: Ο Ψαρρός είναι καλός και έντιμος αξιωματικός, δημοκράτης και πατριώτης» [1]

    Αυτός που έγραφε τα παραπάνω (δηλ. ο παπα-Ανυπόμονος) στην προσπάθειά του να αποδείξει την εκτίμηση που είχε ο Βελουχιώτης για τον Ψαρρό ανέφερε ένα θετικό σχόλιο που υποτίθεται ότι έκανε ο πρώτος για τον δεύτερο όταν τον είδε να μεταφέρεται αφοπλισμένος στο Γ.Σ του ΕΛΑΣ.
    Μόνο που ο παπα-Ανυπόμονος ξέχασε να γράψει ότι ο φυσικός αυτουργός για εκείνον τον αφοπλισμό του Ψαρρού και την συνακόλουθη διάλυση του 5/42 (την πρώτη) στην Στρώμνη ήταν ο ίδιος ο Βελουχιώτης…
    Συνεπώς ήταν μάλλον απίθανο ο Βελουχιώτης να εξέφρασε την παραπάνω θετική γνώμη για τον Ψαρρό, απ΄την στιγμή που ο ίδιος έφερε ακέραια ευθύνη για τον προ ολίγου αφοπλισμό του συνταγματάρχη και του τμήματός του. Εκτός βέβαια αν δεχτούμε ότι ήταν τελείως ανισόρροπος.

    Εν πάσει περιπτώσει, ας δούμε τι λέγανε και άλλοι:
    —————————————————————————–
    «Το δεύτερο, και χειρότερο, ήταν ο φόνος του Ψαρρού. Αυτό ήταν το έγκλημα το ανθρώπινο. Αυτό ήταν και το πολιτικό έγκλημα. Ούτε για το ένα, ούτε για το άλλο φταίει ο Άρης. Ούτε και μπορούσε να τα αποτρέψει» [2]

    «Την πληροφορία για τον θάνατο του Ψαρρού είχε φέρει στον αρχηγό ο επικεφαλής της επίθεσης κατά του 5/42, εύελπις Αθανασίου. Ο Άρης, παρά την ταραχή του, συνέλαβε αμέσως το μέγεθος της καταστροφής:
    – Αυτό θα το πληρώσουμε και θα το πληρώνουμε στον αιώνα τον άπαντα» [3]

    Βλέπουμε λοιπόν ότι οι θαυμαστές του Βελουχιώτη επιχειρούσαν μέσω των κειμένων τους να τον απαλλάξουν από κάθε ευθύνη για τον φόνο του Ψαρρού, και να τον παρουσιάσουν ως βαθύτατα εξοργισμένο για αυτό που έγινε.
    Βέβαια δεν μας εξηγούν γιατί ο κατά τ’άλλα αυστηρότατος Βελουχιώτης που δεν ανεχόταν παρασπονδίες, δεν μπήκε στον κόπο να τιμωρήσει παραδειγματικά τον δολοφόνο του Ψαρρού, ή έστω να απαιτήσει την τιμωρία του.

    Την παραπάνω απορία έρχεται να μας την επιλύσει ο ίδιος ο φυσικός αυτουργός της δολοφονίας του Ψαρρού, ταγματάρχης Ζούλας. Σε έκθεσή του προς τα κομματικά όργανα του ΚΚΕ με ημερομηνία 02/03/1951 έλεγε πως:
    «Για την εκτέλεση του Ψαρρού είμασταν σύμφωνοι με τον Άρη» [4]

    Αυτή είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα ομολογία που ανατρέπει άρδην τους ισχυρισμούς των απολογητών του Βελουχιώτη.

    Εξίσου σοβαρά στοιχεία επί του θέματος έχει παραθέσει και ο Φοίβος Γρηγοριάδης.
    Όπως είχαμε δει εδώ: http://istoriakatoxis.blogspot.gr/2013/11/blog-post_22.html
    όταν ο Γρηγοριάδης βρέθηκε κατηγορούμενος ενώπιον της ηγεσίας του ΕΛΑΣ για την δεύτερη επίθεση κατά του 5/42, ο Βελουχιώτης του είπε:
    «Άκου τώρα. Όλοι μέσα θα σου ριχτούνε άτεγκτοι και αυστηροί. Θ’ακούσεις πολλά μα μην χάνεις το κουράγιο σου. Καλά έκανες και ασ’τους να λένε». [5]
    εγκρίνοντας έτσι την επιθετικότητα κατά του αντάρτικου τμήματος του Ψαρρού.

    Αλλά ας αφήσουμε τους υπόλοιπους και ας δώσουμε τον λόγο στον ίδιο τον Βελουχιώτη.
    Σε έκθεσή προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ στις 22/09/1943 έγραφε:
    «Διάλυση άμεση, έστω και αιματηρά, των οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ αν αρνηθούν να υπογράψουν την ανωτέρω αναφερόμενη δήλωση» [6]

    Χαρακτηριστικό της νοοτροπίας του είναι ότι ο Βελουχιώτης εξέφραζε αυτές τις εμφυλιοπολεμικές απόψεις σε μία εποχή (Σεπτέμβριος του 1943) κατά την οποία το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ συνεργαζόταν με τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ στα πλαίσια του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Ανταρτών.

    Τα παραπάνω στοιχεία σε συνδυασμό με την άμεση εμπλοκή του Βελουχιώτη στην πρώτη διάλυση του 5/42 καταδεικνύουν την αναμφισβήτητη εχθρικότητά του προς τον Ψαρρό και το 5/42.

    Πολύ πιο αποκαλυπτική όμως είναι η έκθεσή του όσον αφορά την σύγκρουση με το 5/42 και την δολοφονία του Ψαρρού [7]:

    Όπως φαίνεται απ΄την έκθεσή του, ο Βελουχιώτης:
    —————————————————————————
    – Θεωρούσε ότι ο Ψαρρός ήταν εθνοπροδότης και συνεργάζεται με Γερμανούς
    – Θα ήταν εγκληματικά ασύμφορη η παράταση της ύπαρξης του 5/42
    – Πίστευε ότι ενεργούσε προς το συμφέρον του ΕΛΑΣ και ανέλαβε ακέραια την ευθύνη για ότι συνέβη.

    Πουθενά δεν διαφαίνεται ίχνος λύπης για τον φόνο του Ψαρρού, ούτε μεταμέλεια, ούτε καν νύξη κατά του δολοφόνου Ζούλα, ούτε υπόνοια ότι βλάφτηκε ο αγώνας του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

    Με μία λέξη: Αμετανόητος.
    ———————————————–
    Βάσει των στοιχείων που παρατέθησαν, οι κατόπιν εορτής ισχυρισμοί των απολογητών του Βελουχιώτη μπορούν κάλλιστα να χαρακτηριστούν ως εσκεμμένη παραπληροφόρηση.

    _________________________________________________________________________________
    Πηγές:
    [1] «Στο βουνό, με τον σταυρό, κοντά στον Άρη» του αρχιμανδρίτη Γερμανού Κ.Δημάκου (πατέρα-Ανυπόμονου), σελ.256
    [2] «Η πολιτική διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη» του Γιάννη Χατζηπαναγιώτου (καπετάν Θωμάς), σελ.384
    [3] «Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων» του Διονύση Χαριτόπουλου, σελ.529-530
    [4] «Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο», του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.296
    [5] «Το αντάρτικο ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ-ΕΚΚΑ-5/42», του Φοίβου Γρηγοριάδη, β’ τόμος, σελ.498
    [6] «Διπλή αποκατάσταση της εθνικής αντίστασης» του Δημήτρη Παρτσαλίδη, σελ.80
    [7] «Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο», του Γρηγόρη Φαράκου, σελ.291-2
    από ΚΩΣΤΑΣ ΗΛΙΑΚΟΣ istoriakatoxis

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε υπεύθυνα

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s